หน้าแรก › เส้นทางเดินทัพ › ศึกเขางู ราชบุรี ทัพที่ 2 จากทวาย
ศึกเขางู ราชบุรี ทัพที่ 2 จากทวาย
ทัพที่ 2 ของพม่า 10,000 คน ตั้งต้นที่เมืองทวาย มีหน้าที่ตีราชบุรีและเพชรบุรี ตัดทางลำเลียงของทัพไทยที่ลาดหญ้า แต่ทางข้ามเขาตะนาวศรีทำให้ทัพนี้มาถึงช้าและไม่พร้อมกัน กองหน้ามาตั้งค่ายถึงเขางู ห่างเมืองราชบุรีไม่ถึงสิบกิโลเมตร ในตอนที่ศึกใหญ่ที่ลาดหญ้าจบไปแล้ว
- ทัพข้าศึก
- ทัพไทย
- 1จุดที่ทัพผ่าน เลขตรงกับรายการด้านล่าง
- 2จุดปะทะทัพพม่า
- 2สมรภูมิหลัก
- 1–3หลายจุดอยู่ใกล้กัน กดเพื่อขยาย
- ≈ ตำแหน่งโดยประมาณ
กดปุ่ม + เพื่อขยาย แล้วลากเพื่อเลื่อนแผนที่ บนมือถือใช้สองนิ้วถ่างได้ กดเลขเพื่ออ่านเรื่องของจุดนั้น
เครื่องหมาย ≈ คือตำแหน่งโดยประมาณ เส้นเขตแดนบนแผนที่เป็นของปัจจุบัน ใช้เพื่อบอกตำแหน่งเท่านั้น เส้นทางเดินทัพเป็นแนวโดยประมาณจากพงศาวดารและงานศึกษา ไม่ใช่เส้นทางจริงทุกก้าว เส้นประคือทัพข้าศึก เส้นทึบคือทัพไทย
สามกอง สองช่องเขา
แม่ทัพอนอกแฝกคิดหวุ่นแบ่งทัพเป็นสามกอง กองหน้า 3,000 คนของเจ้าเมืองทวายเข้ามาทางด่านเจ้าขว้าว ด้านอำเภอสวนผึ้งในปัจจุบัน กองหลังอีก 3,000 คนตั้งรั้งอยู่ที่ด่าน ส่วนตัวแม่ทัพคุม 4,000 คนอ้อมไปข้ามด่านบ้องตี้ทางไทรโยค แล้วลงมาตั้งที่ท้องชาตรี หรือทุ่งจอมบึง
ทางข้ามเขาทั้งสองช่องสูงชันและกันดาร กองต่างๆ จึงมาถึงไม่พร้อมกัน และขาดการติดต่อกับทัพหลวง จนถึงปลายเดือนกุมภาพันธ์ 2329 ทัพนี้ยังไม่รู้ว่าทัพหลวงของพระเจ้าปดุงถอยกลับไปแล้ว
ชนะเพราะทัพที่บังเอิญเดินผ่าน
ฝ่ายไทยวางเจ้าพระยาธรรมาธิกรณ์และพระยายมราชไว้รักษาเมืองราชบุรีด้วยทัพ 5,000 คน แต่ทั้งสองไม่ได้จัดกองลาดตระเวนให้ทั่ว จึงไม่รู้ว่าพม่าเข้ามาตั้งค่ายอยู่ที่เขางูแล้ว ผู้ที่มาพบค่ายพม่ากลับเป็นทัพของพระยากลาโหมราชเสนาและพระยาจ่าแสนยากร ซึ่งวังหน้าให้เดินบกลงมาจากลาดหญ้า
ทัพนี้เพิ่งชนะศึกใหญ่มาจึงเข้าตีทันที ค่ายเขางูแตกในการรบครั้งเดียว แล้วไล่ต่อไปตีกองหลังที่ด่านเจ้าขว้าวแตกอีกกอง แม่ทัพพม่าที่ท้องชาตรีรู้ข่าวก็ถอยกลับโดยไม่ได้รบ
จุดบนเส้นทางทัพ 5 จุด
ปีในหน้านี้นับแบบปัจจุบัน คือขึ้นปีใหม่วันที่ 1 มกราคม เอกสารเก่าขึ้นปีใหม่ราวเดือนเมษายน จึงนับเหตุการณ์เดือนมกราคมถึงมีนาคม 2329 ว่ายังอยู่ในปี 2328 ตำราจำนวนมากจึงเขียนว่าสงครามเก้าทัพเกิดใน พ.ศ. 2328 ทั้งหมด
- 1
ทวาย (ที่ตั้งทัพที่ 2)
ทัพที่ 2 ของอนอกแฝกคิดหวุ่น 10,000 คน ตั้งที่ทวาย มีคำสั่งให้เข้าตีราชบุรีและเพชรบุรี แล้วลงไปบรรจบกับทัพที่ 1 ที่ชุมพร ทัพนี้แบ่งเดินเป็นสามกอง และทางเขาที่สูงชันทำให้มาถึงไม่พร้อมกัน
วัดในเมืองทวาย เมียนมา · ภาพ: Bundit Sincharoen · CC BY 3.0 ผ่าน Wikimedia Commons เมืองท่าฝั่งทะเลอันดามันในภาคตะนาวศรีของเมียนมา (Dawei) อยู่ตรงข้ามกาญจนบุรีและราชบุรีโดยมีเทือกเขาตะนาวศรีกั้น ทางเดินจากทวายเข้าไทยมีหลายช่อง ที่สำคัญคือด่านบ้องตี้ทางไทรโยค และด่านเจ้าขว้าวทางสวนผึ้ง
- 2
ด่านเจ้าขว้าว (สวนผึ้ง)
กองหน้าของเจ้าเมืองทวาย 3,000 คนเข้ามาทางด่านนี้แล้วเดินต่อไปถึงเขางู ส่วนกองหลังของจิกสิบโบอีก 3,000 คนตั้งรั้งอยู่ที่ด่าน
ปะทะทัพพม่า- กับใคร
- กองหลังของทัพที่ 2 ราว 3,000 คน ภายใต้จิกสิบโบ
- ที่ไหน
- ด่านเจ้าขว้าว ชายแดนด้านสวนผึ้ง
- อย่างไร
- หลังชนะที่เขางู ทัพของพระยากลาโหมราชเสนาและพระยาจ่าแสนยากรไล่ตามพม่าที่แตกหนีมาจนถึงด่าน แล้วเข้าตีต่อทันที
- ผล
- กองหลังของพม่าแตกตามกันไป ทัพที่ 2 ทั้งหมดถอยกลับทวาย
สวนผึ้งเป็นอำเภอชายแดนของราชบุรี ติดเทือกเขาตะนาวศรี มีลำน้ำภาชีไหลผ่าน ปัจจุบันเป็นแหล่งรีสอร์ตและที่เที่ยวธรรมชาติ เช่น ธารน้ำร้อนบ่อคลึง และน้ำตกเก้าโจน
ตำแหน่งบนแผนที่: พิกัดตัวอำเภอสวนผึ้ง งานเขียนปัจจุบันระบุว่าด่านเจ้าขว้าวอยู่ในอำเภอสวนผึ้ง บนทางที่เลียบลำน้ำภาชีออกไปชายแดน
ที่เที่ยวใกล้จุดนี้
- ธารน้ำร้อนบ่อคลึง ↗Google Maps
- น้ำตกเก้าโจน ↗Google Maps
- เรื่องเที่ยวราชบุรีทั้งหมดsongkran.com
ที่กินใกล้จุดนี้
- ร้านอาหารรอบจุดนี้ ↗Google Maps
- 3
ท้องชาตรี (ทุ่งจอมบึง)
ตัวแม่ทัพอนอกแฝกคิดหวุ่นคุมกองกลาง 4,000 คน ข้ามด่านบ้องตี้ทางไทรโยคซึ่งเป็นทางเขาสูงชัน แล้วมาตั้งอยู่ที่ท้องชาตรี กองนี้ไม่ได้รบ เมื่อรู้ว่ากองหน้าแตกและทัพหลวงถอยไปแล้วก็ถอยกลับ
จอมบึงเป็นที่ราบระหว่างเขา อยู่กึ่งทางจากชายแดนสวนผึ้งมาเมืองราชบุรี ที่เที่ยวหลักคือถ้ำจอมพลและสวนรุกขชาติถ้ำจอมพล
ตำแหน่งบนแผนที่: พิกัดตัวอำเภอจอมบึง งานเขียนปัจจุบันเทียบท้องชาตรีกับทุ่งจอมบึง
ที่เที่ยวใกล้จุดนี้
- ถ้ำจอมพล ↗Google Maps
- เรื่องเที่ยวราชบุรีทั้งหมดsongkran.com
ที่กินใกล้จุดนี้
- ร้านอาหารรอบจุดนี้ ↗Google Maps
- 4
เขางู ราชบุรี
กองหน้าของพม่าตั้งค่ายอยู่ที่เชิงเขางูโดยที่ทัพรักษาเมืองราชบุรียังไม่รู้ตัว และส่งคนเข้ามาเก็บมะพร้าวกับผลไม้ในสวนไปเป็นเสบียง
สมรภูมิหลักของศึกนี้- กับใคร
- กองหน้าของทัพที่ 2 ราว 3,000 คน ภายใต้เจ้าเมืองทวาย
- ที่ไหน
- เชิงเขางู ห่างเมืองราชบุรีราว 8 กิโลเมตร
- อย่างไร
- ทัพบกของพระยากลาโหมราชเสนาและพระยาจ่าแสนยากร ซึ่งเพิ่งชนะมาจากลาดหญ้า เดินลงมาพบค่ายพม่าจึงเข้าตีทันที รบกันถึงขั้นตะลุมบอน
- ผล
- ค่ายพม่าแตก ทัพไทยได้เชลยและอาวุธ แล้วไล่ตามต่อไปถึงด่านเจ้าขว้าว
อุทยานหินเขางู อำเภอเมืองราชบุรี · ภาพ: Manoonp · CC BY-SA 4.0 ผ่าน Wikimedia Commons ปัจจุบันคืออุทยานหินเขางู เดิมเป็นเหมืองหิน ต่อมาปรับเป็นสวนสาธารณะ มีบึงน้ำล้อมด้วยผาหินปูน สะพานแขวน และถ้ำฤาษีเขางูซึ่งมีพระพุทธรูปสลักบนผนังถ้ำสมัยทวารวดี เข้าชมได้ทุกวัน
ที่เที่ยวใกล้จุดนี้
- อุทยานหินเขางู ↗Google Maps
- ถ้ำฤาษีเขางู ↗Google Mapsพระพุทธรูปสลักสมัยทวารวดี
- พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ราชบุรี ↗Google Maps
- เรื่องเที่ยวราชบุรีทั้งหมดsongkran.com
ที่กินใกล้จุดนี้
- ตลาดโคยกี๊ ถนนคนเดินริมแม่น้ำแม่กลอง ↗Google Mapsเปิดช่วงเย็นวันศุกร์–อาทิตย์
- ร้านอาหารรอบจุดนี้ ↗Google Maps
- 5
เมืองราชบุรี
เจ้าพระยาธรรมาธิกรณ์และพระยายมราชคุมทัพ 5,000 คนรักษาเมืองราชบุรี แต่ปล่อยให้พม่าเข้ามาตั้งค่ายถึงเขางูโดยไม่รู้ตัว หลังศึกจึงถูกถอดจากตำแหน่งและแห่ประจานรอบค่าย วังหน้าเสด็จทางเรือจากกาญจนบุรีมาถึงที่นี่ แล้วเสด็จกลับกรุงเทพฯ เพื่อเตรียมยกทัพลงปักษ์ใต้
เมืองราชบุรีริมแม่น้ำแม่กลองเป็นเมืองหน้าด่านด้านตะวันตกของกรุงเทพฯ และเป็นทางลำเลียงเสบียงทางน้ำขึ้นไปกาญจนบุรี ย่านเมืองเก่ามีพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ราชบุรี และตลาดริมน้ำ
ที่เที่ยวใกล้จุดนี้
- พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ราชบุรี ↗Google Maps
- วัดมหาธาตุวรวิหาร ราชบุรี ↗Google Maps
- เรื่องเที่ยวราชบุรีทั้งหมดsongkran.com
ที่กินใกล้จุดนี้
- ตลาดโคยกี๊ ถนนคนเดินริมแม่น้ำแม่กลอง ↗Google Maps
- ร้านอาหารรอบจุดนี้ ↗Google Maps
เที่ยวต่อในจังหวัดที่ทัพผ่าน
คู่มือที่เที่ยวและที่กินของแต่ละจังหวัด จาก songkran.com เว็บท่องเที่ยวในเครือเดียวกัน
- ราชบุรีจุดที่ 2, 3, 4, 5เรื่องเที่ยวราชบุรีทั้งหมด →
เรื่องที่นักประวัติศาสตร์ยังเห็นต่าง
- ที่ตั้งด่านเจ้าขว้าวและท้องชาตรี: ชื่อทั้งสองมาจากพงศาวดาร งานเขียนปัจจุบันเทียบว่าอยู่ในอำเภอสวนผึ้งและทุ่งจอมบึงตามลำดับ แต่ตำแหน่งที่แน่นอนยังไม่มีหลักฐานชี้ชัด หมุดบนแผนที่จึงเป็นตำแหน่งโดยประมาณ
- โทษของแม่ทัพรักษาเมือง: วังหน้าทูลขอให้ประหาร รัชกาลที่ 1 ทรงขอชีวิตไว้ ภายหลังทั้งสองได้กลับเข้ารับราชการในตำแหน่งที่ต่ำลง
คำถามที่พบบ่อย
เขางูอยู่ที่ไหน
อยู่ในอำเภอเมืองราชบุรี ห่างตัวเมืองไปทางตะวันตกเฉียงเหนือราว 8 กิโลเมตร ปัจจุบันคืออุทยานหินเขางู
ทัพที่ 2 ของพม่าเข้ามาทางไหน
มาจากเมืองทวาย ข้ามเทือกเขาตะนาวศรีสองทาง คือด่านเจ้าขว้าวทางสวนผึ้ง และด่านบ้องตี้ทางไทรโยค
ใครตีค่ายพม่าที่เขางู
พระยากลาโหมราชเสนาและพระยาจ่าแสนยากร ทัพหน้าของกรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาท ซึ่งเดินทัพลงมาจากลาดหญ้า
ปรับปรุงล่าสุด 14 พฤศจิกายน 2569