แผนที่ประวัติศาสตร์ ต้นกรุงรัตนโกสินทร์
สงครามเก้าทัพบนแผนที่
ปลายปี 2328 พม่ายกมาเก้าทัพ ห้าทิศทาง ตั้งแต่เชียงแสนถึงเกาะถลาง แผนที่นี้วาดว่าแต่ละทัพเข้ามาทางไหน ทัพไทยไปรับที่ใด รบกันตรงไหน และวันนี้ที่นั่นมีอะไรให้ไปดู ไปกิน รวมถึงเรื่องของวีรสตรีผู้รักษาเมืองในยุคเดียวกัน
- 9ทัพพม่า
- 144,000คน ตามหลักฐานไทย
- 5ทิศทางที่ยกมา
- 41จุดบนแผนที่
เก้าทัพมาทางไหน ไทยรับที่ใด
กดเลขบนแผนที่หรือปุ่มในรายการเพื่อเน้นทีละเส้นทาง แล้วกดชื่อเพื่อเปิดแผนที่ขยายของเส้นทางนั้น ซึ่งมีจุดรบ รูป และที่เที่ยวที่กินครบทุกจุด
- ทัพข้าศึก (เส้นประ)
- ทัพไทย (เส้นทึบ)
- เลข = สมรภูมิของเส้นทางนั้น
- กรุงเทพฯ
หกแนวรบของสงครามเก้าทัพ
- 1ศึกลาดหญ้า ทัพหลวงพม่าทางด่านพระเจดีย์สามองค์ธันวาคม 2328 – กุมภาพันธ์ 2329 · ค.ศ. 1785–1786
ทัพหน้าของพม่าแตกที่ลาดหญ้าเมื่อ 17 กุมภาพันธ์ 2329 ทัพหลวงของพระเจ้าปดุงถอยกลับเมาะตะมะโดยไม่ได้ลงมารบ
- 2ศึกเขางู ราชบุรี ทัพที่ 2 จากทวายกุมภาพันธ์ 2329 · ค.ศ. 1786
กองหน้าของพม่าแตกที่เขางู กองหลังแตกที่ด่านเจ้าขว้าว ทัพที่ 2 ทั้งหมดถอยกลับทวาย
- 3ศึกปักษ์ใต้ ชุมพร ไชยา นครศรีธรรมราชธันวาคม 2328 – มีนาคม 2329 · ค.ศ. 1785–1786
ทัพพม่าแตกที่ไชยาในเดือนมีนาคม 2329 แล้วถอยกลับมะริด ฝ่ายไทยได้หัวเมืองปักษ์ใต้คืนทั้งหมด
- 4ศึกถลาง ท้าวเทพกระษัตรี ท้าวศรีสุนทรธันวาคม 2328 – 13 มีนาคม 2329 · ค.ศ. 1785–1786
ชาวถลางรักษาเมืองไว้ได้ราวเดือนเศษ ทัพพม่าถอยเมื่อ 13 มีนาคม 2329 คุณหญิงจันได้เป็นท้าวเทพกระษัตรี คุณมุกได้เป็นท้าวศรีสุนทร
- 5ศึกหัวเมืองเหนือ ลำปางและปากพิงธันวาคม 2328 – มีนาคม 2329 · ค.ศ. 1785–1786
กองหน้าของพม่าแตกที่ปากพิงเมื่อ 18 มีนาคม 2329 ทัพไทยยกขึ้นไปช่วยลำปาง ทัพที่ 3 ถอยกลับเชียงแสน
- 6ทัพที่ 9 ทางด่านแม่ละเมา เมืองตากต้นปี 2329 · ค.ศ. 1786
ทัพที่ 9 ถอยกลับทางด่านแม่ละเมาในเดือนมีนาคม 2329 หลังรู้ข่าวทัพพม่าแตกที่ปากพิง
ศึกที่ตามมา
- 7สงครามท่าดินแดง ไทยยกไปตีถึงชายแดนกุมภาพันธ์ 2330 · ค.ศ. 1787
ค่ายพม่าที่ท่าดินแดงและสามสบแตกในสามวัน พระมหาอุปราชถอยกลับเมาะตะมะ เป็นครั้งสุดท้ายที่พม่ายกทัพใหญ่เข้ามาทางด่านพระเจดีย์สามองค์
- 8วีรกรรมทุ่งสัมฤทธิ์ ท้าวสุรนารีกับชาวโคราชกุมภาพันธ์–มีนาคม 2370 (ตำราส่วนใหญ่ว่า 2369) · ค.ศ. 1827
ชาวนครราชสีมาตีทหารผู้คุมและกองทัพที่ตามมาปราบแตก เจ้าอนุวงศ์ถอยจากเมืองนครราชสีมา คุณหญิงโมได้รับโปรดเกล้าฯ เป็นท้าวสุรนารี
เครื่องหมาย ≈ คือตำแหน่งโดยประมาณ เส้นเขตแดนบนแผนที่เป็นของปัจจุบัน ใช้เพื่อบอกตำแหน่งเท่านั้น เส้นทางเดินทัพเป็นแนวโดยประมาณจากพงศาวดารและงานศึกษา ไม่ใช่เส้นทางจริงทุกก้าว เส้นประคือทัพข้าศึก เส้นทึบคือทัพไทย
เก้าทัพมีทัพไหนบ้าง
ห้าทัพจากเก้าทัพ รวม 89,000 คน เข้ามาทางเดียวกันคือด่านพระเจดีย์สามองค์ อีกสี่ทัพแยกไปตีหัวเมืองเหนือ ตะวันตก และปักษ์ใต้
| ทัพ | แม่ทัพ | กำลัง (คน) | ตั้งทัพที่ | เป้าหมาย | ผล |
|---|---|---|---|---|---|
| ทัพที่ 1 | แมงยีแมงข่องกยอ ต่อมาคือเกงหวุ่นแมงยี | 10,000 | มะริด | ชุมพร ไชยา นครศรีธรรมราช และตะกั่วป่า ถลาง | ทัพบกแตกที่ไชยา ทัพเรือตีเมืองถลางไม่ได้ ดูเส้นทาง: ศึกปักษ์ใต้ → ดูเส้นทาง: ศึกถลาง → |
| ทัพที่ 2 | อนอกแฝกคิดหวุ่น | 10,000 | ทวาย | ราชบุรี เพชรบุรี แล้วไปบรรจบทัพที่ 1 ที่ชุมพร | กองหน้าแตกที่เขางู ราชบุรี ดูเส้นทาง: ศึกเขางู ราชบุรี → |
| ทัพที่ 3 | สะโดะศิริมหาอุจนา เจ้าเมืองตองอู | 30,000 | เชียงแสน | ลำปาง สวรรคโลก สุโขทัย พิษณุโลก | ล้อมลำปางไม่แตก กองหน้าแตกที่ปากพิง ดูเส้นทาง: ศึกหัวเมืองเหนือ → |
| ทัพที่ 4 | เมียนหวุ่นแมงยีมหาทิมข่อง | 11,000 | เมาะตะมะ | กาญจนบุรี แล้วเข้ากรุงเทพฯ | แตกที่ทุ่งลาดหญ้า ดูเส้นทาง: ศึกลาดหญ้า → |
| ทัพที่ 5 | เมียนเมหวุ่น | 5,000 | เมาะตะมะ | กาญจนบุรี | แตกที่ทุ่งลาดหญ้า ดูเส้นทาง: ศึกลาดหญ้า → |
| ทัพที่ 6 | ตะแคงกามะ ราชบุตรพระเจ้าปดุง | 12,000 | เมาะตะมะ | หนุนทัพหน้า | ถอยกลับโดยไม่ได้รบ ดูเส้นทาง: ศึกลาดหญ้า → |
| ทัพที่ 7 | ตะแคงจักกุ ราชบุตรพระเจ้าปดุง | 11,000 | เมาะตะมะ | หนุนทัพหน้า | ถอยกลับโดยไม่ได้รบ ดูเส้นทาง: ศึกลาดหญ้า → |
| ทัพที่ 8 | พระเจ้าปดุง (ทัพหลวง) | 50,000 | เมาะตะมะ | กรุงเทพฯ | ถอยกลับเมาะตะมะเมื่อทัพหน้าแตก ดูเส้นทาง: ศึกลาดหญ้า → |
| ทัพที่ 9 | จอข่องนรธา | 5,000 | เมาะตะมะ | ตาก กำแพงเพชร | ยึดเมืองตาก แล้วถอยกลับโดยไม่ได้รบ ดูเส้นทาง: ทัพที่ 9 เมืองตาก → |
| รวมเก้าทัพ | 144,000 | ตัวเลขตามพระนิพนธ์ไทยรบพม่า พงศาวดารพม่าว่าราว 134,000 คน | |||
เริ่มอ่านจากตรงนี้
สถานที่จริงที่ไปได้วันนี้
สนามรบ อนุสาวรีย์ และเมืองเก่าบนเส้นทางทัพ แต่ละหน้าเล่าว่าเกิดอะไรขึ้นที่นั่น พร้อมที่เที่ยวที่กินใกล้ๆ และลิงก์นำทาง
กาญจนบุรี · ศึกลาดหญ้าทุ่งลาดหญ้าทุ่งลาดหญ้าที่เชิงเขาบรรทัด เหนือเมืองกาญจนบุรีเก่า คือที่ซึ่งกรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาทนำทัพ 30,000…
ภูเก็ต · ศึกถลางท่าเรือทัพเรือพม่าราว 3,000 คนยกพลขึ้นเกาะถลางที่ท่าเรือตะเภา ซึ่งเชื่อกันว่าอยู่ย่านบ้านท่าเรือ แล้วตั้งค่ายล้อมเมืองถลาง…
ราชบุรี · ศึกเขางู ราชบุรีเขางูเขางูเป็นกลุ่มเขาหินปูนห่างเมืองราชบุรีไปทางตะวันตกเฉียงเหนือราว 8 กิโลเมตร ในสงครามเก้าทัพ ทัพหน้าของทัพที่ 2…
ลำปาง · ศึกหัวเมืองเหนือลำปางเดือนธันวาคม 2328 ทัพที่ 3 ของพม่า 30,000 คนยกจากเชียงแสนลงมาล้อมเมืองลำปาง…
ภูเก็ต · ศึกถลางเมืองถลางเมืองถลางสมัยสงครามเก้าทัพตั้งอยู่ที่บ้านดอน ในอำเภอถลางปัจจุบัน ชาวเมืองตั้งค่ายรับทัพพม่าไว้หลายแห่ง…
สุราษฎร์ธานี · ศึกปักษ์ใต้ไชยาไชยาเป็นเมืองเก่าแก่ริมอ่าวบ้านดอน ในสงครามเก้าทัพถูกทัพที่ 1 ของพม่าเผาทั้งเมืองเมื่อปลายปี 2328…
นครราชสีมา · วีรกรรมทุ่งสัมฤทธิ์นครราชสีมาต้นปี 2370 ทัพเจ้าอนุวงศ์เข้ายึดเมืองนครราชสีมาได้โดยไม่ต้องรบ เพราะเจ้าเมืองและพระยาปลัดพากำลังไปราชการที่อื่น…
กาญจนบุรี · ศึกลาดหญ้าด่านเจดีย์สามองค์ด่านพระเจดีย์สามองค์เป็นช่องเขาบนเทือกเขาตะนาวศรี ปลายสุดของอำเภอสังขละบุรี…ทำไมเว็บนี้ชื่อสุรนารี
สุรนารีแปลว่าหญิงกล้า เป็นนามที่รัชกาลที่ 3 พระราชทานแก่คุณหญิงโมแห่งเมืองนครราชสีมา หลังวีรกรรมทุ่งสัมฤทธิ์เมื่อต้นปี 2370 เหตุการณ์นั้นไม่ได้อยู่ในสงครามเก้าทัพ แต่เกิดหลังจากนั้น 41 ปี และข้าศึกคือทัพเวียงจันทน์ ไม่ใช่พม่า เราเล่าทั้งสองเรื่องไว้ในเว็บเดียวกัน เพราะเป็นศึกของชาวเมืองที่ต้องรักษาบ้านเมืองกันเองเหมือนกัน และมีวีรสตรีเป็นผู้นำเหมือนกัน อ่านประวัติท้าวสุรนารี →
คำถามที่พบบ่อย
เว็บนี้ชื่อสุรนารี ทำไมเล่าเรื่องสงครามเก้าทัพ
สุรนารีแปลว่าหญิงกล้า เว็บนี้เล่าศึกต้นกรุงรัตนโกสินทร์ที่ชาวเมืองทั้งชายและหญิงต้องรักษาเมืองกันเอง โดยมีสงครามเก้าทัพเป็นเรื่องหลัก เพราะเป็นสงครามใหญ่ที่สุดของยุคนั้นและมีวีรสตรีเมืองถลางอยู่ด้วย ส่วนท้าวสุรนารีแห่งนครราชสีมา ผู้เป็นเจ้าของนาม อยู่ในศึกอีกครั้งหนึ่งซึ่งเกิดหลังจากนั้น 41 ปี และมีหน้าของท่านแยกไว้
สงครามเก้าทัพคืออะไร
คือสงครามที่พระเจ้าปดุงแห่งพม่ายกทัพเก้าทัพ รวม 144,000 คน เข้ามาตีไทยพร้อมกันห้าทิศทาง เมื่อปลายปี 2328 ถึงต้นปี 2329 ในรัชกาลที่ 1 ฝ่ายไทยมีราว 70,000 คน แต่รับศึกได้ทุกทาง
ท้าวสุรนารีรบในสงครามเก้าทัพหรือไม่
ไม่ได้รบ วีรกรรมทุ่งสัมฤทธิ์ของท้าวสุรนารีเกิดต้นปี 2370 ในรัชกาลที่ 3 เป็นศึกกับทัพเจ้าอนุวงศ์แห่งเวียงจันทน์ วีรสตรีในสงครามเก้าทัพคือท้าวเทพกระษัตรีและท้าวศรีสุนทรแห่งเมืองถลาง
ไปเที่ยวตามรอยได้ที่ไหนบ้าง
ที่ไปง่ายคืออุทยานประวัติศาสตร์สงครามเก้าทัพ กาญจนบุรี อุทยานหินเขางู ราชบุรี อนุสาวรีย์ท้าวเทพกระษัตรี ท้าวศรีสุนทร ภูเก็ต และอนุสาวรีย์ท้าวสุรนารี นครราชสีมา หน้าเที่ยว-กินรวมไว้ตามจังหวัด